Het probleem van de oplossing

De eerste bijeenkomsten overdenkend, komt er een idee in me op over het probleem van de oplossing, ofwel 'fixes that backfire'. Wat wanneer we naar SOL-Nederland kijken als het probleem van een oplossing. SOL-NL is begonnen als een oplossing voor problemen in en met organisaties: het niet of onvoldoende leren in organisaties. Daarbij was de belofte van de Vijfde Discipline, dat het niet weer een 'management fad' zou worden. Eén in de lange rij waarteo ook Total Quality Management bijhoort. Helaas is de LO links en rechts ingehaald door nieuwe 'fads and fallacies in the name of management'. Denk maar eens aan 'business balanced score card', 'kennismanagement', 'competentie management' en wat hebben we nog meer. Het hele denken en doen over organisaties zit in het slop.

Al deze oplossingen werken even en daarna laat hun effectiviteit te wensen over. Vervolgens helopt het weer even en dan weer niet. Klinkt als 'fixes that backfire': we proberen iets te repareren, op korte termijn, maar er is een lange termijn gevolg dat na verloop van tijd de problemen weer de kop op doet steken. We willen wel leren, maar doen het niet. Wat is het probleem dat we proberen op te lossen met 'leren'?

Leren, denk ik dan, is het kiezen uit gedragsalternatieven (eerste orde) veranderen van gedragsalternatieven (tweede orde). Eerst is er actie = - reactie. Daarna er conditioneren: leren als een vorm van veranderen waarbij, na een impuls, steeds hetzelfde gebeurd (= conditioneren, nulde orde leren). Leren is een veranderingsvorm waarbij we, na de impuls, een keuze maken uit een setjes van mogelijkheden, van gedragsalternatieven (eerste orde). Wanneer dat niet het gewenste resultaat geeft, onderzoeken we ons leren en leren leren, veranderen we het keuze pallet (tweede orde).

De meest voorkomende vorm van leren in en door organisaties is eerste orde leren. We ontwikkelen een gedragsalternatief, en wanneer het niet meer werkt, maken we een tweede.

Wellicht ligt hier de verklaring voor het door Senge et al. naar buiten gebrachte 'U-proces'.

Op zoek naar samenhang

Omdat in de bespreking van de resultaten een opmerking werd gemaakt over de mogelijkheid dat SoL in een 'Tragedie van de gemeenschappelijke weide' zit, leek het me nuttig om te onderzoeken hoe we de opmerkingen in samenhang binnen dat systeemarchetype kunnen plaatsen. Hierbij een voorstel, een soort prototype.
In deze ordening wordt het leervermogen van de SoL als de gemeenschappelijke weide gezien. Aan de ene kant wordt er intern, collectief, leervermogen opgebouwd via de interactie tussen de deelnemers van het netwerk, aan de andere kant wordt het individuele leervermogen versterkt door interactie van het netwerk met zijn omgeving. Aanvankelijk gaat dat goed, en neemt het individuele en het collectieve leren toe. Wanneer echter de individuen proberen zich te verrijken (de 'buit') ten koste van de interactie of er intern conflicten en onduidelijkheid ontstaat ('draagvlak') over het collectieve proces, neemt het leervermogen af. Beide processen versterken elkaar, zoals eerder.
Het leervermogen wordt verder begrensd doordat er onduidelijkheid bestaat over de rol en de invloed van SoL International.
Een en ander lijkt - en dit is volledig mijn opinie - op één van de paradoxen van samenwerken: wanneer mensen samenwerken omdat ze zich onbekwaam voelen, een legitieme reden om samen te werken, kan het gebeuren dat - door bijvoorbeeld onvoldoende interactie, of onvoldoende facilitatie - er teveel onzekerheid, te veel onveiligheid blijft om open de eigen incompetentie te delen. De collectieve incompetentie wordt dan overweldigend en beperkt verder het bespreken van het gevoel van onvermogen. Argyris noemt zoiets bij professionals: 'skilled incompetence'. Verder bestaat de kans dat dit onvermogen wordt geprojecteerd op een andere groep, in dit geval bijvoorbeeld op een Sol International, die wel zekerheid uitstraalt. Echter, en dit geldt zeker voor mij, wanneer daar vervolgens nieuwe ideeën, nieuwe kennis wordt geëtaleerd, zonder dat duidelijk is hoe dit aansluit op de eerdere ideeën, wordt het onvermogen versterkt.

Oogst statements uit de derde ronde

Naar aanleiding van de bespreking van de resultaten uit de verschillende cafés, werden de conclusies door de deelnemers geïnventariseerd. De volgende zaken werden geroepen:

 SoL leert niet
 Onbalans in halen en geven
 Geschrokken van conflict in/rondom bestuur
 Onduidelijk waarom een SoL NL
 Naar binnen gekeerd, vorm van bijna-depressie
 Draagvlak is afwezig
 Heel veel potentie, maar leden zitten op 'de buit'
 Delen van 'de buit' is in concurrentie met de perceptie van het verdienen van geld
 'Tragedy of the commons' -> kunnen onmetelijk uitgebouwd worden
 Behoefte aan veilige plek om dingen te doen, maar wordt niet gevonden
 Gebrek aan verbinding met wat speelt in de wereld
 Denken te moeten leunen op grote organisaties, zouden moeten leunen op mensen 'op de bodem' van de samenleving
 Nemen niet deel vanuit zin, maar vanuit belang
 "Impotente mannen praten erover" -> Wat is ons Viagra? Veel mensen uit coaching & consultancy organisaties.
 Gebruiken SoL US niet -> duidelijke relatie ontbreekt -> wat moeten wij met het gedachtegoed? Zijn wij een Senge – groep? Gebrek aan gedeelde visie.

Resultaten World Café

Na de wat kennismaking en uitwisselen van meningen en ideeën volgde een 'world café-sessie', waarin de deelnemers in vier steeds wisselende drietallen - één bleef als gastheer - drie verschillende vragen bespraken en op de antwoorden voort bouwden.

World Café vragen:
1) Wat is jouw / jullie ervaring nu van SoL NL?
2) Wat is voor jou / jullie herkenbaar van wat je in de vorige ronde hebt gehoord? Verdieping?
3) Denkende vanuit verbinding, wat is / zijn in de kern, de patronen van wat je ziet gebeuren in SoL NL?

Klik op de foto's van de resultaten van de "World Café"-sessie.

(Informatie over World Cafe staat in: theworldcafe.com )

Grote belangstelling voor U-process SoL Neth

Uit de nieuwsbrief van SoL-Nederland
De deelname in het U-process voor vernieuwing van SoL Neth is hoopgevend. Op 26 mei is de eerste bijeenkomst gehouden met 15 personen, de maximale bezetting! Co-sensing en waarnemen van de huidige situatie zijn de eerste stappen op weg naar een levende en bloeiende leergemeenschap. De groep heeft vijf tot zes sessies, tot het einde van het jaar. Prachtig om te merken dat deze groep bereid is om eigen tijd en energie te steken in de ontwikkeling van SoL Neth.
Meer over U-process